Văn hóa Dzô !
Vũ Thế Long
Thưở nhỏ, ông nội tôi hứng chí thường đọc câu thơ ngồ ngộ:
“Dô ta kéo gỗ lên đình
Cô gái vô tình để hở đít đen...”
Thằng cháu đích tôn chẳng hiểu ông nói câu ấy nghĩa lý ra làm sao. Cho đên bây giờ, tóc đã điểm sương mà cũng chưa hiểu nổi lối đùa dân gian của các cụ xưa. Chỉ hiểu rằng, muốn dựng ngôi đình người ta phải kéo gỗ. Kéo gỗ thì phải hò mà hò là phải dô . Còn các cô gái mải mê xem kéo gỗ đến nỗi vô tình hớ hênh đến thế thì cả đời tôi chưa thấy bao giờ.
Ngày giải phóng Thủ Đô năm 1954, một trong những bài hát đầu đời mà chúng tôi được học cũng chính là:
“ Hò dô ta nào
Kéo pháo ta vượt qua đèo
Hò dô ta nào
Kéo pháo ta vượt qua núi... ”
Bài Hò kéo pháo của nhạc sỹ chiến sỹ Hoàng Vân đã đi vào lịch sử . Giai điệu “ Hò dô ta nào” đã là một trong những âm điệu hào hùng, bất tử của dân tộc ta.
Đến thời chống Mỹ, khúc hò :
“ Ai về Thanh Hóa
Dô tá dô tà...”
Lại một lần nữa xuất hiện và đã trở thành bài hát rất đỗi quen thuộc, một giai điệu đặc trưng của xứ Thanh anh hùng....
Bây giờ, bàn về văn hóa, người ta hay đưa ra khái niệm văn hóa vật thể rồi lại văn hóa phi vật thể. Có lẽ tiếng hò Dzô của một thời nên được xem là cái giá trị văn hóa “ phi vật thể ” trường tồn , mang đậm đà bản sắc dân tộc của người Việt chúng ta. Tiếng hò dô của người lao động kéo gỗ, chèo thuyền. Tiếng hò dô của các chiến sỹ vượt qua gian khổ hy sinh để dành lại độc lập tự do cho tổ quốc thực sự là một giá trị cần gìn giữ.
Ngày nay, kéo gỗ đã có xe, có máy. Thuyền lớn đã có động cơ . Chẳng mấy ai còn phải nai lưng ra mà chèo mà phải dô nữa. Tưởng chừng giọng dô hò chỉ còn trong kí ức, tâm tưởng và qua những bài hát của một thời.
Chuyện dzậy mà không phải dzậy.
Cứ ngỡ sau này, giống như tôi thời nào nghe ông đọc thơ vui, trẻ con thế hệ 8X,9X thời @ sẽ chẳng hiểu “ dô tá dô tà ” là cái gì nữa. Muốn tìm hiểu nó lại phải vào thư viện, phải tra cứu những âm thanh, bản nhạc của một thời qúa vãng. Thế mà, mấy năm gần đây, âm Dzô lại thình lình xuất hiện.
Đầu tiên là trong các bàn nhậu ở nhiều vùng phía nam sau dần lan toả ra khắp cả nước.
Một lần, tôi đang ngồi dự tiệc với mấy vị khách nước ngoài trong một nhà hàng khá sang trọng, dưới ánh sáng đèn vàng ấm cúng , trên bàn có cắm những nụ hoa hồng mảnh mai quyến rũ trong nền nhạc cổ điển du dương êm dịu ...Chủ và khách ăn uống trao đổi nhẹ nhàng vui vẻ. Bỗng cả nhóm giật phắt người vì đám thực khách bàn bên vụt đứng dậy và nhất nhất theo lệnh của tay chủ trò. Mặt đỏ phừng phừng, nâng cao li rượu và yêu cầu cả bàn nhất loạt đứng lên rồi đồng thanh hô lớn:
“ Một ! Hai! Ba! Dzô!
Một ! Hai ! Ba! Dzô!
Một Hai! Ba Dzô! “
Cứ thế, liên tục đến ba lần. Mỗi lần anh nào anh ấy đều phải đồng thanh hô cho rõ to và đều. Phải thể hiện cái khí thế của mình , ngửa cổ lên trời mà đánh ực một cái cho hết cả ly rượu.Tu một hợi cho hết cả trăm phần trăm vại bia to đùng.
Thực khách của tôi thấy vậy mà sởn tóc gáy bởi cái khí thế hào hùng của bàn bên.
Trong một đám cưói sang trọng trên đại sảnh của tòa Tháp Hà Nội xa hoa lộng lẫy. Sau những câu giới thiệu nhạt phèo của tay chủ trò chuyên nghiệp nay là được phong là là “Em Xê (MC) đám cưới”. Bất chấp hàng trăm người đủ mọi thành phần nhà trai, nhà gái. Từ trẻ lên ba đến cụ già chín chục. Từ thủ trưởng đến nhân viên. Tay MC thuê dõng dạc yêu cầu:
“ Để mừng cho hanh phúc cuả cô dâu chú rể và của hai gia đình, mời tất cả mọi người cùng đứng lên nâng cốc! đứng dậy !”
Và rồi:
“Một ! Hai! Ba! Dzô!
Một ! Hai! Ba Dzô!
Một ! Hai! Ba! Dzô! “
Chẳng ai dám trái lệnh. Cố tình ngồi ỳ trên bàn, không đứng dậy, không Dzô thì ra mình không thành tâm chúc cô dâu chú rể và gia đình ư ? Chẳng còn ra cái thá gì nữa !
Cho đến bây giờ, mỗi lấn vào quán ăn, nhà hàng, tôi phải tránh xa chỗ nào có đám đông ngồi gần . Đám cưới nào tránh được thì xin gửi qùa mừng là đủ.
Cứ nghe DZÔ ! lại hãi.
“Bao giờ cho đến tháng ba
Ếch cắn cổ rắn tha ra ngoài đồng
Hùm nằm cho lợn liếm lông... “